CZĘSTOCHOWA- miasto na prawach powiatu (powiat grodzki) w województwie śląskim, stolica powiatu ziemskiego częstochowskiego. Jest położone nad Wartą, w północnej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. W mieście znajduje się kościół i klasztor na Jasnej Górze z cudownym obrazem Matki Boskiej Jasnogórskiej - główny ośrodek kultu maryjnego w Polsce. Z tego powodu Częstochowa uznawana jest przez wielu za duchową stolicę Polski. Jest drugim pod względem wielkości (po Katowicach) miastem w województwie śląskim. Chociaż Częstochowa po ostatniej reformie administracyjnej włączona została do województwa śląskiego, historycznie należy do Małopolski. Dane statystyczne Liczba mieszkańców: 248 032 (2004 r.). Struktura zawodowa ludności: * ludność w wieku przedprodukcyjnym: 18,8% * ludność w wieku produkcyjnym: 64,7% * ludność w wieku poprodukcyjnym: 16,5% Powierzchnia gminy Częstochowa: 159,6 km2. [edytuj] Środowisko naturalne Częstochowa leży na granicy dwóch Wyżyn: Śląskiej i Krakowsko-Częstochowskiej. Terytorium miasta jest zróżnicowane geologicznie (wierzchnia część to osady polodowcowe: żwiry, piaski, gliny, zaś głębsza to wapienie z okresu górnej jury). [edytuj] Rzeki Nazwa rzeki % długości rzeki na terenie miasta do długości całkowitej Białka 38% Brzezinka 63% Gorzelanka 26% Konopka 46% Kucelinka 100% Sobuczyna 49% Stradomka 47% Warta 1,9% [edytuj] Historia Mapa z 1839 - zaznaczona Częstochówka, Częstochowa i Nowa Częstochowa Powiększ Mapa z 1839 - zaznaczona Częstochówka, Częstochowa i Nowa Częstochowa Pomnik cara Aleksandra II, który stał przed Jasną Górą w latach 1889-1917 Powiększ Pomnik cara Aleksandra II, który stał przed Jasną Górą w latach 1889-1917 Ratusz częstochowski na początku XX wieku Powiększ Ratusz częstochowski na początku XX wieku Częstochowa powstała w XI wieku. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1220. Nazwa wywodzi się od słowiańskiego imienia Częstoch. W latach 1370-1393 Częstochowa stanowiła lenno Władysława Opolczyka, który w 1382 ufundował klasztor paulinów. Prawa miejskie nadano między 1370 a 1377, a w 1502 miała miejsce lokacja na prawie magdeburskim. Klasztor w XVII wieku uczyniono twierdzą, która stawiła opór wojskom szwedzkim podczas Potopu w 1655. Współczesne badania historyczne, wskazują, że opisy obrony klasztoru z Potopu Henryka Sienkiewicza nie mają wiele wspólnego z faktycznym przebiegiem tego oporu. Liczne najazdy, pożary i plądrowania doprowadziły jednak do upadku miasta. Podczas konfederacji barskiej okolice Częstochowy były jednym z głównych miejsc oporu wojsk konfederackich. W II rozbiorze trafiła się Prusom. Po 1807 włączono ją do Księstwa Warszawskiego, a później Królestwa Kongresowego. Początkowo istniały Stara Częstochowa i Częstochówka (prawa miejskie od 1717 jako Nowa Częstochowa), które zostały połączone 19 sierpnia 1826. W okresie tym (1819) został również wytyczony przez inżyniera wojskowego Jana Bernharda najważniejszy trakt miejski – Aleja Panny Maryi (obecnie Aleja Najświętszej Maryi Panny). W związku z położeniem przy kolei warszawsko-wiedeńskiej (od 17 listopada 1846), obecnością złóż rud żelaza (obecnie nie eksploatowane), pokładów wapienia oraz czystych i obfitych w wodę rzek od roku 1870 zaczął w Częstochowie rozwijać się przemysł - metalowy (Huta Częstochowa, której budowę zainicjował Bernard Hantke), włókienniczy i papierniczy. W 1903 Częstochowa uzyskała kolejowe połączenie z Herbami, a w 1911 z Kielcami. W 1909 w mieście odbyła się wielka Wystawa Rolniczo-Przemysłowa. Podczas I wojny światowej Częstochowa bez walk 3 sierpnia 1914 została zajęta przez wojska niemieckie. W pierwszych dniach okupacji dokonano mordów w dzielnicy podjasnogórskiej, nałożono na miasto kontrybucje i skazano na deportację do Niemiec wielu mieszkańców. W czasie wojny miasto po raz pierwszy w historii uzyskało samorząd miejski. Częstochowa została wyzwolona 11 listopada 1918, kiedy to oddziały POW i Straży Obywatelskiej przystąpiły do rozbrajania wycofujących się Niemców. Następnego dnia przemaszerowały częstochowskimi Alejami trzy kompanie Wojska Polskiego pod dowództwem kpt. Ludwikowskiego. Jasna Góra od 26 kwietnia 1915 do 4 listopada 1918 stanowiła enklawę pod okupacją austro-węgierską. W okresie dwudziestolecia międzywojennego przemysł podupadł. Od 1925 w Częstochowie mieści się siedziba biskupstwa (od 1992 arcybiskupstwa). Ze względu na rozwój rzemiosła, zwłaszcza pamiątkarskiego, była nazywana "małą Norymbergą". Podczas II wojny światowej tereny leżące na zachód i południe od Częstochowy zostały włączone do Rzeszy, natomiast samo miasto stało się częścią Generalnego Gubernatorstwa i nosiło nazwę Tschenstochau. Niemcy wkroczyli do miasta 3 września 1939 i już następnego dnia dokonali mordów, które do historii przeszły pod nazwą "krwawego poniedziałku". W 1940, w ramach akcji AB, dokonano eksterminacji umysłowych elit miasta. Ponad 40 tys. Żydów znalazło się w częstochowskim getcie i w większości zostało zgładzonych przez Niemców podczas holokaustu. W mieście istniał stalag 367 przeznaczony dla radzieckich i włoskich jeńców wojennych. Po upadku powstania warszawskiego Częstochowa była stolicą Polskiego Państwa Podziemnego. Spod okupacji niemieckiej została wyzwolona 16 stycznia 1945 przez oddziały mjr. Siemiona Chochriakowa. W okresie Polski Ludowej szybka rozbudowa huty, która zyskała imię Bolesława Bieruta (po 1989 r. wróciła do pierwotnej - Huta Częstochowa), spowodowała dynamiczny rozwój miasta. Zainstalowano w nim siedzibę ogólnopolskiego Zjednoczenia Kopalnictwa Rud Żelaza. W latach 1946-1950 Częstochowa wchodziła (podobnie jak w okresie międzywojennym) w skład województwa kieleckiego, w latach 1950-1975 województwa katowickiego, a w latach 1975-1998 była stolicą województwa częstochowskiego. Papież Jan Paweł II odwiedził Częstochowę sześciokrotnie: w latach 1979, 1983, 1987, 1991, 1997 i 1999. 15 sierpnia 1991 odprawiona z jego udziałem msza św. (kończąca VI Światowe Dni Młodzieży) zgromadziła 1,5 mln wiernych, a papież od władz miasta otrzymał klucz do jego bram oraz tytuł Honorowego Obywatela (Częstochowa była pierwszym miastem na świecie, od którego przyjął takie wyróżnienie). 26 maja 2006 z wizytą przybył jego następca - Benedykt XVI. Jako pierwsze miasto w Europie Środkowo-Wschodniej Częstochowa otrzymała Honorową Flagę Rady Europy (1993) oraz główną nagrodę tej organizacji - Prix de l'Europe (1998) - za działania na rzecz integracji europejskiej i rozwój współpracy z samorządami miast europejskich. [edytuj] Podział miasta na dzielnice * Błeszno * Częstochówka-Parkitka * Dźbów * Gnaszyn-Kawodrza * Grabówka * Kiedrzyn * Lisiniec * Mirów * Ostatni Grosz * Podjasnogórska * Północ * Raków * Stare Miasto * Stradom * Śródmieście * Trzech Wieszczów * Tysiąclecie * Wrzosowiak * Wyczerpy * Zawodzie-Dąbie Widok z wieży Jasnej Góry na wschodnią część miasta. Na pierwszym planie Aleja NMP(kliknij w fotografię, aby powiększyć) Powiększ Widok z wieży Jasnej Góry na wschodnią część miasta. Na pierwszym planie Aleja NMP (kliknij w fotografię, aby powiększyć) [edytuj] Turystyka i ruch pątniczy Jasna Góra Powiększ Jasna Góra Kościół pw. św. Jakuba Apostoła, widok od Alei NMP Powiększ Kościół pw. św. Jakuba Apostoła, widok od Alei NMP Turystyka w Częstochowie związana jest głównie z ruchem pielgrzymkowym do obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej na Jasnej Górze ([1]). Sam zespół klasztorny pozostaje zarazem największym, najbardziej prestiżowym i najczęściej odwiedzanym z częstochowskich zabytków. Częstochowę w 2005 odwiedziło 4,5 mln pielgrzymów, z czego ponad 165 tysięcy przybyło pieszo (dane z biura prasowego Jasnej Góry). Ciekawa jest także pozostała zabudowa sakralna Częstochowy: * neogotycka archikatedra Świętej Rodziny (zbudowana w latach 1901-1927) * kościół św. Jakuba (będący pierwotnie cerkwią prawosławną) na placu Biegańskiego * kościół św. Zygmunta (najstarszy) na placu Daszyńskiego * kościół ewangelicko-augsburski w Śródmieściu * kościół św. Barbary w dzielnicy podjasnogórskiej * kościół św. Józefa na Rakowie * kościół Najświętszego Imienia Maryi w Alei NMP * kościoły Pana Jezusa Konającego i Podwyższenia Krzyża Świętego w Częstochówce * kaplica Przemienienia Pańskiego w centralnej części cmentarza Kule * kościół świętych Rocha i Sebastiana na cmentarzu św. Rocha Szczególnie ważnym zabytkiem o charakterze religijnym jest cmentarz żydowski w dzielnicy Zawodzie. Interesująca jest także XIX-wieczna zabudowa ulicy 7 Kamienic oraz rezerwat archeologiczny kultury łużyckiej w dzielnicy Raków. Działalność muzealną prowadzi głównie Jasna Góra i Muzeum Częstochowskie ([2]). Do pozostałych instytucji muzealnych Częstochowy należą: * Muzeum Historii Kolei ([3]) * Muzeum Produkcji Zapałek * Muzeum Archidiecezji Częstochowskiej * Muzeum Haliny Poświatowskiej Wycieczki po Częstochowie łączone są często ze zwiedzaniem Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. W mieście rozpoczynają bieg: Image:Szlak czerwony.svg Szlak Orlich Gniazd, Image:Szlak czerwony.svg Szlak Jury Wieluńskiej oraz Image:Szlak zielony.svg Szlak Walk 7. Dywizji Piechoty. [edytuj] Komunikacja Plac Rady Europy i dworzec Częstochowa Osobowa Powiększ Plac Rady Europy i dworzec Częstochowa Osobowa Droga krajowa nr 1 w częstochowskiej dzielnicy Ostatni Grosz Powiększ Droga krajowa nr 1 w częstochowskiej dzielnicy Ostatni Grosz Częstochowę przecina sieć dróg krajowych: dwujezdniowa droga krajowa nr 1 Gdańsk-Cieszyn (ta jej część, która stanowi odcinek tzw. gierkówki), DK46 Kłodzko-Szczekociny oraz DK43 (do Wielunia) i DK91 (do Piotrkowa Trybunalskiego), które umożliwiają komunikację samochodową z największymi miastami Polski. W przyszłości przez północne i zachodnie obrzeża miasta przebiegać będzie autostrada A1. Przez miasto przebiegają linie kolejowe: Lubliniec-Kielce (tzw. Kolej lubliniecko-kielecka) oraz Warszawa Centralna-Katowice (dawna kolej warszawsko-wiedeńska) wraz z odgałęzieniem do stacji Chorzew Siemkowice, które łączy miasto z magistralą węglową. Pasażerska komunikacja kolejowa obsługiwana jest przez stacje Częstochowa Gnaszyn, Częstochowa Raków, Częstochowa Stradom, Częstochowa Aniołów oraz w największym stopniu przez nowoczesny - otwarty po przebudowie w 1996 - dworzec Częstochowa Osobowa (dawniej Częstochowa Główna) mieszczący się w samym centrum miasta (między al. Wolności a ul. J. Piłsudskiego). Przy al. Wolności znajduje się także dworzec PKS. [edytuj] Komunikacja miejska Komunikację miejską i podmiejską obsługuje głównie Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Częstochowie Sp. z o.o. ([4]). Prowadzi ono przewóz na dwóch liniach tramwajowych (kursujących na jednej trasie) oraz 37 autobusowych obejmujących swoim zasięgiem właściwie większość miasta oraz niektóre pobliskie miejscowości (linie podmiejskie). Rzadko spotykaną w innych miastach praktyką jest kontrola biletów dokonywana przez kierowców autobusów na mniejszych przystankach. Pasażerów autobusów obowiązuje zasada wsiadania przednimi drzwiami. Nocną komunikację miejską obsługują jedynie tramwaje. Na trasie Lisiniec-Zawodzie usługi przewozowe busikami oferuje firma Mazan-Bus. Bus Express obsługuje trasę z ul. Makuszyńskiego do Urzędu Stanu Cywilnego, a A-busik - z podczęstochowskiej Blachowni do dzielnicy Mirów. [edytuj] Kultura Gmach Filharmonii Częstochowskiej Powiększ Gmach Filharmonii Częstochowskiej Budynek Teatru im. Adama Mickiewicza Powiększ Budynek Teatru im. Adama Mickiewicza Do najważniejszych instytucji kulturalnych Częstochowy należy Filharmonia ([5]) i Teatr Dramatyczny ([6]). Z kulturalną działalnością związany jest także Ośrodek Promocji Kultury "Gaude Mater" ([7]), który jest głównym organizatorem Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Sakralnej "Gaude Mater". Spektakle i inne imprezy kulturalne odbywają się także w Teatrze From Poland ([8]). W mieście działa także od 1991 kino studyjne Ośrodka Kultury Filmowej ([9]), a także - po kilkuletniej przerwie, uruchomione w grudniu 2004 roku - kino Cinema City "Wolność" ([10]). Na terenie Częstochowy działają również prężnie liczne chóry żeńskie, męskie oraz mieszane. Najstarszym jest Rzemieślniczy Chór Męski "Pochodnia". Do innych należą: Chór Akademicki Politechniki Częstochowskiej "Collegium Cantorum" oraz Chór Archikatedry pw. Św. Rodziny "Basilica Cantans". Chóry te zdobywały liczne nagrody na festiwalach krajowych oraz zagranicznych. Miejska Galeria Sztuki ([11]) zajmuje się wystawianiem malarstwa, rzeźby, grafik i fotografii - kładąc szczególny nacisk na dzieła współczesne. Szczególnie znana jest wystawa prac Zdzisława Beksińskiego, w 2006 roku przekształciła się ona w stałe Muzeum Zdzisława Beksińskiego. Wystawianiem i kolekcjonowaniem dzieł plastycznych zajmuje się również Muzeum Częstochowskie oraz szereg małych prywatnych galerii, m.in. Muzeum Wyobraźni Tomasza Sętowskiego i Galeria Lonty Petry. Nietypowym pomysłem jest organizowana od 2004 Noc kulturalna, której celem jest zachęcenie mieszkańców Częstochowy do uczestnictwa w imprezach kulturalnych. W Częstochowie działa Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych im. Jacka Malczewskiego ([12]) oraz Zespół Szkół Muzycznych im. Marcina Żebrowskiego ([13]). Na terenie miasta istnieje także kilka ognisk muzycznych dla dzieci i młodzieży oraz Społeczna Szkoła Baletowa. Prężną działalność prowadzi Młodzieżowy Dom Kultury ([14]) oraz Regionalny Ośrodek Kultury ([15]), organizujący wiele cyklicznych imprez, m.in. Ogólnopolski Konkurs Poetycki im. Haliny Poświatowskiej. [edytuj] Edukacja [edytuj] Uczelnie wyższe Wyższe uczelnie w Częstochowie Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie, Wydział Pedagogiczny Powiększ Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie, Wydział Pedagogiczny Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie (poprzednio Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Częstochowie) http://www.ajd.czest.pl/ Akademia Polonijna (poprzednio Wyższa Szkoła Języków Obcych i Ekonomii) http://www.ap.edu.pl/ Politechnika Częstochowska http://www.pcz.pl/ Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Turystyki http://www.wshit.edu.pl/ Wyższa Szkoła Lingwistyczna w Częstochowie http://www.wsl.edu.pl/ Wyższa Szkoła Zarządzania http://www.wsz.edu.pl/ Wyższe Seminarium Duchowne Archidiecezji Częstochowskiej http://www.adiec.czest.niedziela.pl/wsd/ [edytuj] Szkoły średnie * I Społeczne Liceum Ogólnokształcące im. Zbigniewa Herberta STO w Częstochowie * I Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego * II Liceum Ogólnokształcące im. Romualda Traugutta * III Liceum Ogólnokształcące im. dra Władysława Biegańskiego * IV Liceum Ogólnokształcące im. Henryka Sienkiewicza * V Liceum Ogólnokształcące im. Adama Mickiewicza * VI Liceum Ogólnokształcące im. Jarosława Dąbrowskiego * VII Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika * VIII Liceum Ogólnokształcące Samorządowe * IX Liceum Ogólnokształcące im. Cypriana K. Norwida * X Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kochanowskiego * XI Liceum Ogólnokształcące im.gen.Władysława Andersa * Zespół Szkół Technicznych i Ogólnokształcących im. Stefana Żeromskiego * Zespół Szkół Ekonomicznych * Zespół Szkół im. Bolesława Prusa * Zespół Szkół Samochodowo-Budowlanych * Techniczne Zakłady Naukowe * Niższe Seminarium Duchowne Archidiecezji Częstochowskiej [edytuj] Towarzystwa naukowe * Częstochowskie Towarzystwo Naukowe * Polskie Towarzystwo Materiałów Kompozytowych [16] (siedziba w Częstochowie) * Towarzystwo Lekarskie Częstochowskie [17]